İçerik

1. Hafta – Endülüs’e Giriş: Kavram, Coğrafya, Kaynaklar ve Tarih Yazımı
“Endülüs neresi, ne zaman, kimin tarihi?” — Programın kavramsal ve yöntemsel çerçevesinin kurulması.
“el-Endelüs” adlandırmasının kökeni ve coğrafi kapsamının tarih içindeki değişimi
İber Yarımadası'nın fiziki coğrafyası: Guadalquivir havzası, Meseta platosu, Sierra Nevada; iklimin yerleşim ve tarım üzerindeki belirleyiciliği 
711–1492 arasının dört büyük evresi ve programın kronolojik haritası
Birincil kaynak türleri: vekāyi‘nâme, tabakāt, coğrafya, arşiv ve epigrafi. Ahbâr Mecmûa, İbnü'l-Kūtiyye, İbn Hayyân (el-Muktebes), İbnü'l-Hatîb (el-İhâta), Makkarî (Nefhu't-tîb)
Modern tarih yazımının kutupları: Américo Castro – Claudio Sánchez-Albornoz tartışması ve “convivencia” kavramının doğuşu
2. Hafta – Fetih ve Valiler Dönemi (711–756)
Bir fethin çok etkenli açıklaması: askerî olay, siyasi çözülme ve toplumsal koşullar.
Vizigot Krallığı'nın iç bunalımı: taht kavgaları, vergi yükü, toplumsal ayrışma
711 Vâdilekke (Guadalete) Savaşı; Târık b. Ziyâd ve Mûsâ b. Nusayr'ın seferleri
Fethin hızını açıklayan etkenler: antlaşmalı teslimler ve Tudmîr (Theodemir) Antlaşması örneği
Pirene'nin kuzeyine seferler ve 732 Balâtü'ş-şühedâ (Poitiers) muharebesinin tarih yazımındaki abartılı konumu
Valiler dönemi gerilim hatları: Arap–Berberî ayrışması, Kaysî–Yemenî rekabeti, toprak paylaşımı ve 740'lar Berberî isyanı
Efsane ile tarih arasında: Kral Rodrigo, Kont Julian ve Floridna anlatısının kaynak değeri
3. Hafta – Kurtuba: Emirlik’ten Hilâfet’e (756–1031)
İktidarın kuruluşu ve meşruiyet üretimi: unvan, mimari, diplomasi ve kültürel hâmilik.
I. Abdurrahman (ed-Dâhil): Abbâsî takibinden Kurtuba'ya ve bağımsız emirliğin kuruluşu (756)
II. Abdurrahman döneminde kurumsallaşma ve saray kültürü; Ziryâb'ın Kurtuba'ya gelişi ve gündelik hayatın dönüşümü
İç direnişler: Ömer b. Hafsûn hareketi ve müvelledûn meselesi
III. Abdurrahman ve 929'da hilâfetin ilânı; Medînetü'z-Zehrâ'nın kuruluşu; Bizans, Otton ve Fâtımî devletleriyle diplomasi
II. Hakem el-Müstansır ve Kurtuba saray kütüphanesi; kitap kültürünün ve verrâklığın kurumsallaşması
İbn Ebî Âmir el-Mansûr'un fiilî iktidarı ve akınlar; 1009–1031 fitne dönemi ile hilâfetin dağılışı
4. Hafta – Mülûkü’t-Tavâif, Murâbıtlar ve Muvahhidler (1031–1248)
Siyasi parçalanma ile kültürel üretim arasındaki gerilim; dış müdahale ve sınırların geri çekilişi.
Tavâif emirliklerinin oluşumu: İşbiliye Abbâdîleri, Sarakusta Hûdîleri, Tuleytula Zünnûnîleri, Gırnata Zîrîleri, Belensiye Âmirîleri
Parya (vergi) sistemi ve Hıristiyan krallıklarla değişen güç dengesi
1085'te Tuleytula'nın (Toledo) düşüşü ve bunun dönüm noktası niteliği
Murâbıtlar: Zellâka (Sagrajas, 1086) ve Endülüs'ün Kuzey Afrika'ya bağlanması; el-Mu‘temid'in Ağmât sürgünü
Muvahhidler: Alarcos zaferi (1195) ve Las Navas de Tolosa yenilgisi (1212)
Sınırların çöküşü: 1236 Kurtuba, 1248 İşbiliye; “Reconquista” kavramının tarih yazımındaki yükü
5. Hafta – Gırnata Nasrî Emirliği ve Endülüs’ün Sonu (1232–1614)
Küçük bir devletin iki buçuk asırlık ayakta kalma stratejisi ve ardından gelen kimlik tasfiyesi.
Nasrîlerin kuruluşu: I. Muhammed (İbnü'l-Ahmer) ve Kastilya vasallığı siyaseti
Hayatta kalma stratejileri: diplomasi, dağlık coğrafya, Merînîlerle denge, ipek ve şeker ekonomisi
Saray kültürü ve bürokrasi: İbnü'l-Hatîb, İbn Zemrek ve İbn Haldûn'un Gırnata yılları
1492: Gırnata'nın teslimi ve Antlaşma'nın (Capitulaciones) din, mal ve hukuk güvenceleri
Güvencelerin ihlali: Kardinal Cisneros, zorunlu vaftiz uygulamaları ve Morisko kimliğinin doğuşu
Alpujarras isyanı (1568–1571), Engizisyon ve 1609–1614 toplu sürgün kararları
Endülüslü Müslüman ve Yahudilerin Kuzey Afrika ile Osmanlı topraklarına göçü ve buradaki izleri
6. Hafta – Bilim, Tıp ve Felsefe Geleneği
Bilimsel üretimi “büyük adamlar” listesi olarak değil, kurumsal ve ekonomik bir zeminde okumak.
Tıp ve cerrahi: Ebü'l-Kāsım ez-Zehrâvî'nin et-Tasrîf'i ve cerrahi alet külliyatı; İbn Zühr'ün klinik gözlemciliği; İbn Rüşd'ün el-Külliyyât'ı
Astronomi ve matematik: Mesleme el-Mecrîtî, ez-Zerkâlî ve Tuleytula Zîcleri, usturlap geliştirmeleri, Câbir b. Eflah'ın Ptolemaios eleştirisi
Botanik, eczacılık ve tarım bilimi: İbnü'l-Baytâr'ın müfredat külliyatı, İbnü'l-Avvâm'ın Kitâbü'l-Filâha'sı
Felsefe: İbn Bâcce, İbn Tufeyl (Hayy b. Yakzân), İbn Rüşd'de akıl–vahiy ilişkisi ve İbn Meymûn'un Yahudi düşüncesindeki yeri
Coğrafya ve seyahat: İdrîsî'nin Nüzhetü'l-müştâk'ı, İbn Cübeyr'in rihlesi
Bilginin toplumsal zemini: saray hâmiliği, kütüphaneler, verrâklık, icâzet geleneği ve bilginin dolaşım ağları
7. Hafta – Dil, Edebiyat ve Mûsikî
Edebî ve müzikal formu tarihsel kaynak olarak okumak; dillerin temas ettiği yerde ne olur?
Endülüs'ün dil ekolojisi: Arapça, Endülüs Arapçası, Mozarabik Romance, Latince ve İbranice; ödünçleme ve kod değiştirme
Muvaşşah ve zecel: nazım biçiminin doğuşu, harcelerdeki (kharja) Romance unsurlar, İbn Kuzmân'ın halk dilinde şiiri
İbn Hazm ve Tavku'l-hamâme: aşk üzerine bir metni toplumsal belge olarak okumak
İbn Zeydûn ile Vellâde bint el-Müstekfî: saray şiiri ve kadın şair geleneği
Doğa ve şehir şiiri: İbn Hafâce; “şehirlerin yıkımına ağıt” türü ve Ebü'l-Bekā er-Rundî'nin mersiyesi
Mûsikî: Ziryâb ve Kurtuba'da mûsikî hayatı; nûbe geleneği ve Mağrib âlâ mûsikîsindeki devamlılığı
Aljamiado: Arap harfleriyle yazılmış Romance metinler ve gizlenmiş kimliğin dili
8. Hafta – Mimari, Sanat ve Şehir
Biçimsel çözümlemeyi tarihsel bağlamla birleştirmek: yapı, nesne ve mekân nasıl okunur?
Kurtuba Ulu Camii: dört inşa evresi, at nalı kemer, çift katlı kemer sistemi, maksûre kubbeleri ve mihrap mozaikleri; yapının katedrale dönüşümü
Medînetü'z-Zehrâ: saray-şehir tipolojisi, protokol mimarisi, kazı ve müzeleştirme süreci
Erken ve orta dönem yapıları: Tuleytula Bâbü'l-Mardûm Mescidi, Sarakusta Aljafería Sarayı
Muvahhid dönemi ve sadeleşen estetik: İşbiliye Ulu Camii minaresi (Giralda)
Elhamra ve Generalife: mukarnas, ataurique bezeme, kitabe programı, su ve bahçe mimarisi, ışığın kullanımı
Taşınabilir sanatlar: fildişi kutular, tırâz dokumaları, lüsterli seramik, Nasrî ipekleri
Mudéjar üslubu: fetih sonrası süreklilik ve melez estetik